CITACIÓN XUSTA

A investigación científica realizada por mulleres ten sido invisibilizada de forma reiterada en moitas disciplinas, como tamén o foi e continúa a ser a realizado por outros grupos marxinados. Neste senso, debemos chamar a atención sobre como a forma en que citamos ou referenciamos pode contribuír a insistir sobre unha epistemoloxía dominante masculina, occidental e branca ou ben, a valorizar o traballo de todos os grupos sub-citados e, por tanto, sub-representados na ciencia e no mundo académico; non esquezamos que os índices de citas contan para avaliar a investigadoras e investigadores. Por tanto, é de suma importancia que utilicemos unha citación xusta que inclúa unha óptica de xénero para corrixir os desequilibrios presentes ao longo da historia da ciencia (Female Empowerment Maastricht University [FEM], 2022). Baixo as capas epistemolóxicas agóchanse aspectos fundamentais como o é: quen pode falar ou quen ten autoridade científica?
Como podemos favorecer esa de-construción da epistemoloxía dominante na elaboración das nosas citas?

• Aumentarmos o número de autoras nos nosos traballos, así como doutras persoas que teñen sido excluídas da ciencia ao longo de séculos, nomeadamente aquelas cuxa investigación provén de países non occidentais ou non hexemónicos.
• Utilizarmos estilos de citas que inclúan o nome completo do autor ou autora, no canto de aqueles que unicamente indican a inicial. Outra opción sería realizar unha adaptación do estilo de cita que nos interese para que apareza na referencia bibliográfica o nome de pila. Neste senso debemos indicar como no estilo APA ou Harvard só de utiliza a inicial do nome porén estilos como MLA ou Chicago si utilizan ou dan opción de elixir o nome desenvolto.

Igualmente, o emprego dunha linguaxe inclusiva é baseal para dar visibilidade ao traballo das autoras. Se nun documento académico ou científico só presentamos os apelidos e todos eles van citados co uso xenérico do determinante, substantivo e pronome masculino semella que estamos ante autores dese xénero: “varios autores teñen sinalado que... (Rodríguez, García e Pérez, 2022)”. Nestes casos tamén podemos optar, especialmente se nas referencias o estilo utiliza inicial, por nomear as persoas que citamos nunha cita narrativa. Así, na guía de boas prácticas da UM Citation guide [FEM, 2022] presenta dous moi bos exemplos onde se ve claramente a diferencia, ambos coa utilización do estilo de citas de Chicago:

• Exemplo 1 (epistemoloxía feminista):
  Sara Ahmed (2017, 14) suggests that “feminism is at stake in how we generate knowledge; in how we write, in who we cite”.
• Exemplo 2 (epistemoloxía hexemónica):
  Challenging traditional citation practices and what they mean for how we write has been discussed by several feminist authors (Ahmed 2017; McKittrick 2021).

Salientamos aquí, alén da guía referida da Maastricht University, a adaptación que a UOC realizou do estilo APA, onde, co visto bo da American Psychological Association, engaden o nome completo nas referencias bibliográficas (2021). Debemos ter en conta que o estilo APA é un dos máis utilizados nas ciencias sociais e utilizarmos esta adptación facilita a visibilidade das autoras na investigación e no mundo académico.

Exemplo de referencia bibliográfica conforme a adpatación da UOC:

Apelidos de autor/a, INICIAL/S. [Nome de pila]. (Ano de publicación). Título do artigo: Subtítulo. Título da revista en cursiva, volume en cursiva(número), número de páxina inicial–número de páxina final.

• EXEMPLO

Garita, R. [Renato]. (2010). Modelos y teorías computacionales de la memoria humana: Un estado de la cuestión y análisis crítico. Revista Educación, 34(2), 75–94.

Na UDC contamos con algunha revista da que utiliza o estilo Chicago (Sarmiento. Anuario Galego de Historia da Educación, Actas de Arquitectura Religiosa Contemporánea [AARC], Anuario da Facultade de Dereito da UDC. Revista xurídica interdisciplinar internacional ou BAc Boletín Académico. Revista de Investigación y Arquitectura Contemporánea) e outras que incorporan unha adpatación do estilo APA para que os artigos leven o nome de pía nas súas referencias (Atlánticas. Revista Internacional de Estudios Feministas, Revista de Estudios e Investigación en Psicología y Educación, Revista Galega de Filoloxía ou ROTUR. Revista de ocio y turismo), nalgúns casos cunha especificación de que a razón é por contribuír a unha epistemoloxía feminista.  

A BUDC conta cunha equipa de traballo en igualdade que asesora, entre outras, en cuestiones relacionadas cunha citación xjusta. Podes preguntar na túa biblioteca.